Hướng dẫn lập báo cáo tài chính doanh nghiệp

Báo cáo tài chính (BCTC) là bộ tài liệu tổng hợp, phản ánh tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và lưu chuyển tiền tệ của doanh nghiệp tại một thời điểm hoặc trong một kỳ kế toán. Việc lập BCTC đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn cung cấp thông tin minh bạch cho cổ đông, nhà đầu tư, ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước.

>> Tham khảo: Quy định về thuế GTGT với hàng hóa nông sản xuất khẩu.

Từ năm tài chính 2026 (bắt đầu từ 01/01/2026), chế độ kế toán doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC (ban hành ngày 27/10/2025, thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC). Thông tư này điều chỉnh hệ thống mẫu biểu, cách trình bày và một số nguyên tắc kế toán theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế (IFRS), đồng thời tăng tính linh hoạt cho doanh nghiệp.

1. Đối tượng áp dụng và hệ thống báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Thông tư 99 áp dụng cho hầu hết doanh nghiệp (trừ doanh nghiệp siêu nhỏ áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC nếu chưa thay đổi). Doanh nghiệp phải lập 4 báo cáo bắt buộc:

• Báo cáo tình hình tài chính (thay thế “Bảng cân đối kế toán” – mẫu B01-DN): Trình bày tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu theo mức độ thanh khoản (thay vì ngắn hạn/dài hạn như trước).
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (mẫu B02-DN).
• Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (mẫu B03-DN, theo phương pháp trực tiếp hoặc gián tiếp).
• Bản thuyết minh báo cáo tài chính (mẫu B09-DN): Giải trình chi tiết chính sách kế toán, các khoản mục quan trọng, rủi ro tài chính, giao dịch với bên liên quan (theo VAS 26).

Doanh nghiệp không đáp ứng giả định hoạt động liên tục dùng mẫu riêng (B01-DN-KLT).

Hệ thống vẫn dựa trên 26 Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) hiện hành (VAS 01 đến VAS 30, tập trung VAS 21 – Trình bày BCTC, VAS 14 – Doanh thu, VAS 02 – Hàng tồn kho, v.v.).

>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.

2. Thời hạn lập và nộp báo cáo tài chính

• Hầu hết doanh nghiệp (năm tài chính trùng dương lịch): Chậm nhất 31/03/2026 (90 ngày kể từ 31/12/2025).
• Doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh: Có thể sớm hơn (30 ngày).
• Doanh nghiệp nhà nước, công ty mẹ: Có quy định riêng (30–90 ngày).
• Nộp điện tử qua hệ thống của Tổng cục Thuế (eTax), Sở Kế hoạch Đầu tư, cơ quan thống kê (nếu yêu cầu).

Chậm nộp có thể bị phạt 5–50 triệu đồng theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP (sửa đổi).

>> Tham khảo: Hướng dẫn kế toán đối với hộ kinh doanh không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT và thuế TNCN.

3. Quy trình lập báo cáo tài chính chi tiết

Để lập BCTC chính xác, kế toán cần thực hiện tuần tự các bước sau (dựa trên thực tiễn và hướng dẫn từ các nguồn uy tín như MISA, EasyBooks, Thuế Quang Huy):

Bước 1: Thu thập và sắp xếp chứng từ kế toán

Thu thập đầy đủ hóa đơn, chứng từ gốc (hóa đơn GTGT, phiếu nhập/xuất kho, bảng lương, hợp đồng, biên bản kiểm kê tài sản…). Phân loại theo loại nghiệp vụ, thời gian, tài khoản. Kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp (theo Thông tư 99 về chứng từ kế toán).

Bước 2: Hạch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong kỳ

Ghi sổ kế toán chi tiết tất cả giao dịch: doanh thu, chi phí, tài sản, nợ phải thu/phải trả. Sử dụng hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99 (có điều chỉnh một số tài khoản so với Thông tư 200). Đảm bảo tuân thủ các VAS liên quan (ví dụ: VAS 02 cho hàng tồn kho FIFO hoặc bình quân gia quyền).

>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn; Tra cứu hóa đơn điện tử.

Bước 3: Phân bổ chi phí trả trước, tính khấu hao, dự phòng

• Phân bổ chi phí trả trước dài hạn/ngắn hạn (bảo hiểm, thuê văn phòng…).
• Tính khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng, số dư giảm dần…
• Dự phòng giảm giá hàng tồn kho, nợ phải thu khó đòi (theo VAS 10, VAS 18).
• Kiểm kê thực tế tài sản cuối kỳ, điều chỉnh chênh lệch.

Bước 4: Thực hiện bút toán điều chỉnh cuối kỳ

• Kết chuyển doanh thu, chi phí sang tài khoản xác định kết quả (911).
• Điều chỉnh thuế TNDN tạm tính so với quyết toán.
• Ghi nhận doanh thu dở dang, chi phí dở dang sản xuất.
• Điều chỉnh các khoản thu nhập khác, chi phí khác.

Bước 5: Đối chiếu, kiểm tra số liệu và kết chuyển

• Đối chiếu số dư tài khoản chi tiết với sổ cái, bảng cân đối số phát sinh.
• Kiểm tra tổng hợp: Tổng tài sản = Tổng nguồn vốn.
• Kết chuyển lãi/lỗ vào vốn chủ sở hữu.
• Lập bảng cân đối số phát sinh toàn kỳ để làm cơ sở cho BCTC.

>> Tham khảo: Thời hạn quyết toán thuế TNDN.

Bước 6: Lập các báo cáo chính Sử dụng phần mềm kế toán để tự động trích xuất dữ liệu sang mẫu biểu theo Thông tư 99.

• Báo cáo tình hình tài chính: Liệt kê tài sản theo thứ tự thanh khoản giảm dần (tiền mặt, đầu tư ngắn hạn, phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho, TSCĐ…). Nợ phải trả và vốn chủ sở hữu tương tự.
• Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Doanh thu thuần – Giá vốn – Chi phí bán hàng/quản lý = Lợi nhuận thuần từ HĐKD + Thu nhập khác – Chi phí khác = Lợi nhuận kế toán trước thuế – Thuế TNDN = Lợi nhuận sau thuế.
• Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Theo phương pháp gián tiếp (phổ biến): Lợi nhuận trước thuế + Điều chỉnh khấu hao, dự phòng + Thay đổi vốn lưu động = Lưu chuyển tiền từ HĐKD.
• Thuyết minh BCTC: Giải trình chính sách kế toán áp dụng, phân tích biến động các khoản mục lớn, cam kết ngoài bảng cân đối, thông tin về bên liên quan.

Bước 7: Ký duyệt, nộp và lưu trữ

• Giám đốc (hoặc người được ủy quyền) ký duyệt BCTC.
• Nộp điện tử cho cơ quan thuế, thống kê, đăng ký kinh doanh.
• Lưu trữ ít nhất 10 năm (chứng từ gốc và BCTC).

>> Tham khảo: Cập nhật hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.

4. Lưu ý quan trọng khi lập BCTC năm 2026

• Điểm mới theo Thông tư 99: Trình bày theo thanh khoản thay vì ngắn/dài hạn; tăng yêu cầu thuyết minh giao dịch bên liên quan; linh hoạt hơn trong hạch toán một số giao dịch.
• Sử dụng phần mềm kế toán hỗ trợ Thông tư 99 để tránh sai sót.
• Đối chiếu với quyết toán thuế TNDN (nộp cùng hạn 31/03/2026).
• Doanh nghiệp có giao dịch quốc tế nên chuẩn bị song song báo cáo theo IFRS nếu cần.
• Nếu có thay đổi chính sách kế toán, phải thuyết minh và điều chỉnh hồi tố.

Lập BCTC đòi hỏi sự chính xác, cẩn thận và cập nhật liên tục quy định mới. Doanh nghiệp nên lập kế hoạch từ tháng 1/2026, rà soát sổ sách sớm để tránh điều chỉnh lớn cuối kỳ.

>> Tham khảo: Thời điểm xuất hóa đơn điện tử.

Kết luận

Ngoài ra, nếu quý doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng đầy đủ quy định, xin vui lòng liên hệ E-invoice để nhận được tư vấn:

CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN

• Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
• Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
• Tel : 024.37545222
• Fax: 024.37545223
• Website: https://einvoice.vn/