Trường hợp không phải đăng ký hộ kinh doanh cá thể theo quy định

Theo khoản 3 Điều 82 Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), một số hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, mang tính chất tự cung tự cấp hoặc thu nhập thấp được miễn nghĩa vụ đăng ký hộ kinh doanh (HKD). Quy định này nhằm giảm gánh nặng hành chính cho người dân, đặc biệt là nông dân và lao động phi chính thức, đồng thời tập trung quản lý các hoạt động kinh doanh có quy mô lớn hơn hoặc thuộc ngành nghề có điều kiện.

Cụ thể: “Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối và những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, kinh doanh thời vụ, làm dịch vụ có thu nhập thấp không phải đăng ký hộ kinh doanh, trừ trường hợp kinh doanh các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định mức thu nhập thấp áp dụng trên phạm vi địa phương.”

Dưới đây là phân tích chi tiết 5 nhóm trường hợp chính được miễn đăng ký HKD, kèm lưu ý quan trọng và hậu quả nếu vi phạm.

>> Tham khảo: Đăng ký mã số thuế cho cá nhân cho thuê tài sản.

1. Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối

Đây là trường hợp được miễn phổ biến nhất, nhằm hỗ trợ sản xuất nông nghiệp – nền tảng kinh tế nhiều vùng nông thôn Việt Nam.

• Phạm vi áp dụng: Hộ gia đình thực hiện các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, đánh bắt hoặc nuôi trồng thủy sản, sản xuất muối… trên đất nông nghiệp, rừng, mặt nước thuộc quyền sử dụng của hộ.
• Ví dụ:
  • Gia đình trồng lúa, rau củ, cây ăn quả rồi tự tiêu thụ hoặc bán sản phẩm thô tại chỗ, chợ địa phương.
  • Hộ nuôi cá, tôm, đánh bắt hải sản nhỏ lẻ.
  • Sản xuất muối truyền thống.
• Lưu ý: Nếu hộ gia đình chế biến sâu (làm mắm, nước mắm, đóng gói rau củ xuất khẩu…) hoặc kinh doanh dịch vụ liên quan (cho thuê máy móc nông nghiệp quy mô lớn), có thể phải đăng ký HKD hoặc doanh nghiệp. Đặc biệt, nếu thuộc ngành nghề có điều kiện (an toàn thực phẩm, giống cây trồng, thuốc bảo vệ thực vật…), vẫn phải xin giấy phép chuyên ngành dù không đăng ký HKD.

Hoạt động này thường được miễn hoặc giảm nhiều khoản thuế theo chính sách hỗ trợ nông nghiệp.

>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.

2. Bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến

Nhóm này bao gồm các hoạt động buôn bán nhỏ lẻ, không cố định.

• Bán hàng rong: Bán dạo trên đường phố, chợ tạm, sử dụng xe đẩy, gánh hàng di chuyển liên tục (bán bánh mì, nước uống, trái cây cắt sẵn…).
• Quà vặt: Bán kẹo, bánh, đồ chơi nhỏ cho trẻ em tại trường học, công viên.
• Buôn chuyến: Mua hàng từ nơi này bán sang nơi khác theo từng chuyến (buôn trái cây theo mùa, buôn hàng từ biên giới…).

Đặc điểm chung: Không có địa điểm kinh doanh cố định, quy mô nhỏ, thu nhập không ổn định. Hoạt động mang tính chất mưu sinh hàng ngày.

>> Tham khảo: Lập hóa đơn điều chỉnh và biên bản điều chỉnh hóa đơn.

3. Kinh doanh lưu động

• Là hình thức kinh doanh không có địa điểm cố định, di chuyển thường xuyên giữa các khu vực (bán hàng tại nhiều chợ, khu dân cư, sự kiện…).
• Ví dụ: Xe bán kem, xe bán cơm chay lưu động, bán quần áo dạo qua các làng xã.
• Khác với bán hàng rong ở quy mô có thể lớn hơn một chút nhưng vẫn không ổn định địa điểm.

4. Kinh doanh thời vụ

• Hoạt động chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn theo mùa vụ hoặc dịp đặc biệt.
• Ví dụ:
  • Bán hoa Tết, bánh chưng dịp Tết Nguyên đán.
  • Bán đồ chơi Trung thu, bán kem mùa hè.
  • Dịch vụ chụp ảnh lưu niệm tại lễ hội theo mùa.
• Thời gian thường dưới vài tuần hoặc vài tháng/năm, không duy trì liên tục.

>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn; Tra cứu hóa đơn điện tử.

5. Làm dịch vụ có thu nhập thấp

Đây là nhóm linh hoạt nhất, do UBND tỉnh/thành phố quy định cụ thể mức thu nhập thấp áp dụng tại địa phương (thường dựa trên thu nhập bình quân đầu người hoặc doanh thu hàng tháng/năm).

• Ví dụ phổ biến:
  • Dịch vụ sửa chữa nhỏ (sửa xe đạp, may vá quần áo tại nhà).
  • Dịch vụ chăm sóc trẻ em, người già theo giờ.
  • Dịch vụ rửa xe, trông giữ xe tại chợ tạm.
  • Dịch vụ cắt tóc, làm móng tại nhà với thu nhập thấp.
• Mức thu nhập thấp: Mỗi tỉnh có quy định riêng (ví dụ một số tỉnh quy định dưới 100-150 triệu đồng/năm hoặc dưới mức lương tối thiểu vùng nhân với hệ số). Người dân cần kiểm tra quy định tại UBND tỉnh nơi cư trú hoặc kinh doanh.

Lưu ý chung cho tất cả các trường hợp:

• Ngoại lệ quan trọng: Dù thuộc một trong 5 nhóm trên, nếu kinh doanh ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (theo Phụ lục IV Luật Đầu tư 2020), vẫn phải đăng ký HKD và xin đủ giấy phép chuyên ngành. Ví dụ: Bán thực phẩm chế biến sẵn (an toàn thực phẩm), kinh doanh karaoke nhỏ lẻ, dịch vụ vận tải hành khách… đều có điều kiện.
• Cho thuê tài sản: Một số ý kiến cho rằng cho thuê nhà, đất, xe… không bắt buộc đăng ký HKD nếu chỉ là tài sản cá nhân, nhưng nếu cho thuê thường xuyên với quy mô lớn thì có thể bị coi là kinh doanh và phải kê khai thuế TNCN, GTGT theo quy định thuế (không nhất thiết phải đăng ký HKD).
• Thuế và nghĩa vụ khác: Dù không đăng ký HKD, cá nhân/hộ vẫn phải kê khai và nộp thuế thu nhập cá nhân, thuế GTGT nếu doanh thu vượt ngưỡng (từ 500 triệu đồng/năm theo quy định thuế 2026). Không được sử dụng hóa đơn GTGT trừ khi đăng ký.

>> Tham khảo: Cập nhật mới nhất thủ tục phát hành hóa đơn điện tử cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Lợi ích của việc được miễn đăng ký

• Giảm thủ tục hành chính, chi phí (lệ phí, sổ sách, hóa đơn…).
• Tạo điều kiện cho lao động phi chính thức, nông dân tham gia thị trường dễ dàng hơn.
• Giảm tải cho cơ quan quản lý nhà nước ở cấp xã.

Rủi ro và hậu quả nếu hiểu sai quy định

Nếu hoạt động thực tế không thuộc các trường hợp miễn mà vẫn không đăng ký HKD, cá nhân/hộ có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định về vi phạm trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư (thường từ 5-10 triệu đồng tùy mức độ). Ngoài ra, khó khăn trong việc giao dịch (mở tài khoản ngân hàng kinh doanh, ký hợp đồng lớn, xuất hóa đơn…).

Khi quy mô mở rộng (cố định địa điểm, thuê lao động, doanh thu cao), nên chủ động đăng ký HKD để được bảo vệ pháp lý, hạn chế trách nhiệm và dễ dàng chuyển đổi sang doanh nghiệp sau này.

>> Tham khảo: Cách lập hóa đơn thay thế theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP.

Kết luận

Ngoài ra, nếu quý doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng đầy đủ quy định, xin vui lòng liên hệ E-invoice để nhận được tư vấn:

CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN

• Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
• Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
• Tel : 024.37545222
• Fax: 024.37545223
• Website: https://einvoice.vn/