Quy định mới nhất về kế toán tài chính doanh nghiệp

Kế toán tài chính là công cụ cốt lõi để phản ánh trung thực, hợp lý tình hình tài chính doanh nghiệp, đồng thời là cơ sở pháp lý để các bên liên quan (cổ đông, nhà đầu tư, ngân hàng, cơ quan thuế) đánh giá hiệu quả hoạt động. Tại Việt Nam, hệ thống quy định về kế toán tài chính được xây dựng đồng bộ, vừa đáp ứng chuẩn mực quốc tế, vừa phù hợp đặc thù kinh tế trong nước. Bài viết này hệ thống hóa các quy định pháp luật, chuẩn mực, thông tư, nghị định quan trọng nhất hiện hành (tính đến tháng 11/2025).

1. Khung pháp lý cao nhất

1.1. Luật Kế toán 2015 (sửa đổi, bổ sung 2020)

• Số hiệu: Luật 88/2015/QH13, sửa đổi bởi Luật 03/2020/QH14.
• Áp dụng: Tất cả đơn vị có hoạt động kế toán trên lãnh thổ Việt Nam.
• Nội dung cốt lõi:
  • Nguyên tắc kế toán: trung thực, khách quan, đầy đủ, kịp thời, dễ hiểu.
  • Trách nhiệm của người làm kế toán, kế toán trưởng, dịch vụ kế toán.
  • Quy định về chứng từ, sổ sách, báo cáo tài chính, lưu trữ tài liệu.
  • Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán (từ cảnh cáo đến tước chứng chỉ hành nghề).

>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.

1.2. Nghị định 174/2016/NĐ-CP (quy định chi tiết Luật Kế toán)

• Hướng dẫn:
  • Tổ chức bộ máy kế toán.
  • Chữ ký số trên chứng từ điện tử.
  • Kiểm toán độc lập bắt buộc đối với doanh nghiệp nhà nước, công ty đại chúng, tổ chức tín dụng.

1.3. Nghị định 41/2018/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong kế toán, kiểm toán độc lập

• Mức phạt:
  • Ghi sổ sai nguyên tắc: 20–30 triệu đồng.
  • Lập báo cáo tài chính sai lệch >10%: 100–200 triệu đồng.
  • Không nộp báo cáo tài chính đúng hạn: 5–50 triệu đồng.

>> Tham khảo: Phân nhóm hộ kinh doanh – bước tiến hướng tới quản lý thuế hiệu quả hơn.

2. Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS)

2.1. 26 Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS)

• Ban hành từ 2001–2005, cập nhật bởi các Thông tư 200/2014/TT-BTC, 202/2015/TT-BTC, 53/2023/TT-BTC.
• Cấu trúc chung mỗi chuẩn mực:
  1. Phạm vi áp dụng.
  2. Định nghĩa.
  3. Nguyên tắc ghi nhận, đo lường.
  4. Trình bày, thuyết minh.

2.2. Một số chuẩn mực quan trọng

• Áp dụng: Doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp siêu nhỏ (trừ doanh nghiệp nhà nước, công ty niêm yết).
• Nội dung:
  • 4 cấp tài khoản (tổng hợp → cấp 1 → cấp 2 → cấp 3).
  • Mẫu sổ, báo cáo tài chính (Mẫu B01-DNN, B02-DNN…).
  • Hạch toán các nghiệp vụ đặc thù: hợp nhất kinh doanh, tài sản cố định vô hình, công cụ dụng cụ.

>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn; Tra cứu hóa đơn điện tử.

2.4. Thông tư 133/2016/TT-BTC – Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ

• Rút gọn: chỉ cần 2 báo cáo (Bảng cân đối, Kết quả kinh doanh).
• Tài khoản cấp 1, cấp 2.

3. Chuyển đổi sang IFRS – lộ trình bắt buộc

3.1. Quyết định 345/QĐ-BTC (03/2020)

• Giai đoạn 2022–2025: Áp dụng tự nguyện đối với:
  • Công ty mẹ tập đoàn kinh tế nhà nước.
  • Công ty niêm yết.
  • Doanh nghiệp FDI lớn.

>> Tham khảo: Lợi ích đối với hộ kinh doanh khi sử dụng hóa đơn điện tử.

3.2. Dự thảo Thông tư IFRS (đang lấy ý kiến 2025)

• Bắt buộc từ 01/01/2026:
  • Công ty đại chúng.
  • Tổ chức tín dụng.
  • Doanh nghiệp có lợi ích công chúng.
• Tự nguyện: Các doanh nghiệp khác.

3.3. So sánh VAS vs IFRS (điểm khác biệt lớn)

4. Báo cáo tài chính – quy định bắt buộc

4.1. Thành phần (Thông tư 200, 133)

4.2. Thời hạn nộp

• Doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh: 30 ngày sau khi kết thúc năm.
• Công ty cổ phần, niêm yết: 90 ngày.
• Nộp cho: Cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thống kê.

4.3. Hình thức:

• Điện tử: Qua cổng iHTKK, ETax (Nghị định 123/2020/NĐ-CP).
• Chữ ký số: Bắt buộc đối với báo cáo tài chính hợp nhất.

>> Tham khảo: Hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.

5. Kiểm toán độc lập – quy định bắt buộc

5.1. Thông tư 200/2014/TT-BTC (Phụ lục 04)

• Doanh nghiệp phải kiểm toán:
  • Doanh nghiệp có vốn nhà nước ≥ 20%.
  • Tổ chức tín dụng, bảo hiểm.
  • Công ty đại chúng, tổ chức phát hành trái phiếu.
  • Doanh nghiệp FDI thực hiện dự án nhóm A.

5.2. Chu kỳ kiểm toán: Hàng năm.

• Báo cáo kiểm toán phải nộp cùng báo cáo tài chính.

>> Tham khảo: Hóa đơn VAT; Biên bản điều chỉnh hóa đơn.

6. Chứng từ, hóa đơn điện tử

6.1. Nghị định 123/2020/NĐ-CP & Thông tư 78/2021/TT-BTC

• Hóa đơn điện tử bắt buộc: Từ 01/07/2022.
• Chứng từ điện tử: Có giá trị pháp lý như bản giấy nếu có chữ ký số.

6.2. Lưu trữ:

• Thời hạn: 10 năm (đối với báo cáo tài chính, sổ cái).
• Hình thức: Điện tử hoặc giấy (phải đảm bảo tra cứu được).

7. Xử phạt vi phạm – thực tiễn 2024–2025

Kết luận

Mọi thắc mắc hoặc muốn được tư vấn muốn được tư vấn về phần mềm hóa đơn điện tử E-invoice hoàn toàn miễn phí, Quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ:

CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN

• Địa chỉ: Số 15 Đặng Thùy Trâm – Cầu Giấy – Hà Nội
• Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
• Tel : 024.37545222
• Fax: 024.37545223
• Website: https://einvoice.vn/